Fatana

 

Fatana shi ne a ce, ga ni, ga ki, ni da ke, a cikin madafa muna haɗa shayi. Ki ɗan tsoma ganyen na'a-na’a, ni kuma sai na ɗan watsa kanumfari, ki ɓantari citta ki cilla, ni kuma na ƙyasta mana wuta. Muna zaune muna taɓa taɗi, kina ba ni labarin ƙamshin turaren daren amarci, a haka har ya tafasa, mu juye a tambulan sannan mu dawo mu yi zaune tsakar gidanmu. Ga bishiyu sun mana rumfa, ga sautin ƙoton agwagi ga kukan carar ƴan tsaki, ga magunanmu suna ɗawafi tsakaninmu, sai su wuntsila can sai su mirgina can, kina kallon su kina dariyarki. Ke dai ranki na son mage, ni kuma raina na ƙaunar ki. Rayuwa ce mai sauƙi ni da ke muka shirya, babu tarin burika a cikinta, amma akwai so, akwai ƙauna, akwai aminci, nutsuwa, walwala, nishaɗi, bege, muradi, kewa, ƙulafuci, sannan akwai ni, kuma ke ma akwai ki. 

Wace rayuwa ce za ta kai wannan farin ciki da sururi a zuƙatan masoya? 

Fatana shi ne mu kasance a hakan har abada. Ba tare da mun yi magana ba. Muna kallon ruhikanmu a yayin da ruwan sama ya soma sauka kaɗan-kaɗan, yif, yif, yif. Iska mai cike da ni’ima na ɗan kaɗawa a sannu-a sannu. Mu ci gaba da shan shayinmu. Idan ya ƙare mu shanye na cikin bakunan mu. Ina nufin, ko da yake dai, shi ke nan... To amma kuma mene don kin sumbace ni, mene a ciki don kin sha da ni daga gulbinki ke ma kin tsotsa daga tafkina? Ai so ne ke sa a sumbaci ƙauna. 

Abin nufina, fatana shi ne a ce idan mun ƙare wannan da yamma, a lokacin da rana ta je neman masoyinta, ni da ke, za mu karkaɗa haɗin kofi ɗinmu, mu haɗa ruwan kofi sannan mu haye saman farfajiyar benenmu. Muna masu kallon rana da kyawun launinta, ta ɗan yi ja ta ɗan yi shar, tai fatsi-fatsi, ta yi fes abar ƙayatarwa. 

Fatana, ya kasance ke ɗin ma'abociyar shan shayi ce. Don ni da shayi nake rayuwa. Idan babu shi sai ke to duk ɗaya. Don akwai shayi a saman harshenki. Kanumfari uban ƙamshi  na can haƙarƙarin da ke kusa da gurun wuyarki. Akwai ɗanɗanon ruwan shayi a kowace gaɓarki, kusan duk ganyayyakin shayi a katararki suka turke. Akwai komai a cikinki, wannan laɓɓan da ma harshenki. Zo zauna na ƙwanƙwaɗi shayinki. I, na sani sarai da zafi ai, to ai ke ɗin ce mai zafi. Zazzafar masoyiyata mai tururi! Fatana shi ne, idan kika kasance ke ɗin ba ma’abociyar shan shayin ba ce, za ki ba ni dama na shanye ki, bi da bi, gaɓa da gaɓa, a sannu-a sannu. Ina mai lasa, ina kwasar daɗin shayin da ba ya buƙatar kayayyakin shayi. 

Fatana a ce kina karance-karance. Kuma kina iya karance-karance. A ce ga mu nan da safiya, gari ya ɗan fara haske kaɗan, rana ba ta kai ga fitowa ba. A ce ga mu nan a kan kujera, ɗaya a bisan cinyar ɗaya, kina karanta mini daga cikin littafan ruhinki, wai ga ni na sukwano a farin doki, na sha naɗi da amawali, ga alkyabba bisana, hannuna da damin fure. Ke kuma kina tsaye, kin ado kin zayyana, taurari sun fito sun reras suna haskaki, tsuntsaye na rera ƙasidarki, kina dakon jirana na ƙaraso a farin doki na ɗauke ki zuwa birnin.... Ni kada ki ba ni labarin zahiri, sun ciƙa ƙarya da ƙarairayi. So nake ki bani labaran duniyarki waɗanda ba sa taɓa ƙarewa. Ki karanto a yayin da ni kuma na lumshe idanuwana ina mai sauraron wannan muryar taki mafi daɗi fiye da ta sarewa. 

Fatana a ce na san ki zahiri da baɗini, shi ya sa zan so a ce muna kallon junanmu da wata idaniyar can ba wannan ba; wannan idaniyar ta fiye hijabai, ba gani take da kyau ba, wata ran ma fa wai sai na sa tabarau. 

Fatana a kodayaushe, a kullum, safiya da maraice, damina da rani, dare da rana, tsakanin bugun zuciyoyi, tsakanin numfarfashi, tsakanin barci da farke, shi ne: na zama koda moɗar gilashin shan shayinki ne, ko kuma ma shayin ma, yadda zana iya ganin cikinki. Ki haɗiye ni, na shige can cikinki nai zamana abi na. Fatana shi ne a ce na gama saninki. Zahirinki da baɗininki. 

To amma ana ko gama sanin masoyi? 

Alhassan Maibasira

March, 2025

Babu Ranar Da Za Ka Gama Sani(n)!

Matafiyi. Tsaya. Juyo. Saurara. Amsa: Ka sani kuwa? Yaya ake sani ba tare da an sani ba? 
Koma. Zauna. Ladaftu. Karanta. Koda ka sani yanzu ai baka sani(n) ba. 
Nutsa. Haƙa. Keta. Ƙwanƙwaɗa. Koda ka ƙare duka ba za ka sani(n) ba. 
Kwanta. Faraƙa. Kalla! Don duk iya iwon ka, ba za ka kai ƙarshen tekun ba. 

Matafiyi! Tsaya! Rage sauri. Tashi daga tsandauri. Koma can kusa da gulbi. Kalla...!

Yi annashuwa. Ɓace. Rasa kanka a duniya. Nitsa. Taso. Kakkaɓe kurar rigarka. Kalli gizagizai. Yi farin ciki. Sabonta murmushinka. 

Don koda ka sanin ai baka gama sani(n) ba.

Matafiyi! Haraƙo. Biɗa. Kar ka tsaya. Koma dausayi. Zauna kuma. A'a, tashi. Koma tsandauri. Lasa zumar maɗaci. Ɗanɗana maɗacin zuma. Yi shiru! Lula. Kar ka tsaya. Kai can kusa da ƙursiya. Tambaya. Ba amsa? Yi shiru! Tambaya kuma: 

Yaya ake sani ba tare da an sani ba? 

Yi shiru! Saurara: Mene ne sani? Wane ne ya sani? Wa ke tunanin ya sani? Ni ne Masani! Duk wanda yake tunanin ya sani, ai bai sani(n) ba. 

Kai? Kai Wa? 

Ni da nake a kai. Ni ɗin da Na san komai tattare da kai. Ni ɗin da nake Ni, kuma babu wanda yake Ni. Ni ɗin da sani ke zama a Ni. Samaniya ta tsatsafo da yayyafinsa — daga gare Ni. Ni. Ni. To wai shin ma waye Ni?

Kai ne Masani. Ni ɗin ai ban sani ba. Wai shin to: yaya ake sani ba tare da an sani ba? Kar Ka ce baKa sani ba, don na san Ka sani; shi ya sa nake so Ka tsam mini. 

Yi shiru, Matafiyi! Amsar na gun ka tun-tun-tuni. Kuma baka sani ba. Ashe Shi ɗin ne Masani. Kai ɗin ba kowa ne ba. Koma ka karanta. Ci gaba da karatu. Haƙa. Ɗeba. Ƙwanƙwaɗa. Ɓace. Don ko da ka sanin ma ai ba ka gama sani ba. Wai ma, me ake so a sani ne? Soyayya? To me ya kai ka samaniya? Zo bakin gulbi kai ɗaya. A nan za ka tarar da shaya tana ɗiban ruwa a baki don ta tsam wa ƴaƴanta da ke bishiya. “Yaya ta sani ita, tun da ai — kamar— ba ta sani ba?” Ashe amsar na cikinka tun-tun-tuni. Ashe kai ne baka sani ba tun-tuni. Koma ka karanci duniyar Matafiyi, koda ka ma yi hakan, ba za ka gama sani ba!

Alhassan Maibasira

22/07/25

Kai-komo Tsakanin Duniyoyi Biyu

Jiya na tattauna da taurari. Zance marar tsawo. Cikin ƙiftar idanu. Na kalle su suka kalle ni, sai na zanta da su. Ban san me muka tattauna ba. Amma na san da cewa abu ne muhimmi. Kamar nauyin ganin shudewar rayuka da dama. Da nauyin ganin gilmawar lokaci da ya ratayu a kansu. Da kuma sirrikan da bil'adama suka ɓoye a cikinsu — a duk lokacin da suke kallonsu, a cikin dare mai yalwarsu. Sai dai kuma ban zanta da su ba. Ni na wassafa hakan a raina. Ba su ma san da duniyar nan ba, ba su ma taɓa jin sunanta ba. Shi ya sa ban son zahiriyya - don babu abin da ke fitowa daga ita face uƙuba. Uƙuba mai tsanani, mai bala’in firgitarwa. Gwamma ƙaryar da za ta sanya ni nai rayuwa cikin lumana da gaskiyar da za ta iya hana ni rayuwa gaba ɗaya.

Saboda ina son rayuwar nan. Duk da yake ba ta damu da ni ba. Amma ina son ƴaƴanta. Misali, na yi bakancen gaida bishiyu da tsuntsayen da hayyaci ya riska — da idanuwa ma su ɗauke da kuramen kalmomi. Ina son wannan rayuwa, don ko ba komi ina ganin filfiloli a cikinta. Hakan ya wadatu gare ni. Shi ya sa ban son a ce min bishiya ba ta san da zama na ba. Bishiyar da nake gaisarwa a duk lokacin da na gitta ta ko na gitta kyawawan furanninta da rassanta. A'a fa. Bishiya ta san da zama na. Kuma tana iya amsa gaisuwata. Kalli rassanta na karkaɗawa. Dubi yadda suke rausayawa. Kai, ina son wannan rayuwa!

Rayuwar kuma za ta ci gaba da gudanuwa ba tare da ta kalli tsammatsin da ta jefa ni ciki ba. Za ta ci gaba da tafiya ba tare da waigawa ta kalli kusurwar ƙungurmin dajin da rayi ya maƙale a ciki ba. Ba za ta dawo ba kuma ba za ta sa guguwa ta ciro ni ba. Amma kuma ɗaya daga cikin ƴaƴanta — wato maƙyallu, na ta haskaka mini rayi a cikin dajin. Kuma ina jin, a lokacin da ya ke hakan, babu abin da ya kai hakan matsayi a rayuwata. Ji nake yi tamkar a nan, a daidai wurin, daidai lokacin, rayuwa wata halitta ce da zan iya yin abin da na tsana, na ƙi abin da nake so, domin ta! Duk da yake ina ƙungurmin daji, mai yawan namun daji ma su ban tsoro. Amma tartsatsin hasken maƙyallaye ya baɗe mini ruhi na kasa ganin duhun da ke zagaye da ni. Shi ya sa nake son rayuwa nan. A duk inda kake za ka iya riskar maƙyallun da zai haskaka maka ita...

Jiya ban zanta da taurari ba. Ƙarya nake maku. Na yi tunanin cewa na tattauna ne da su sai na rubuta hakan a wannan takardar. Ita kanta tawadar ta san cewa ƙarya nake yi (wata ƙaryar ma) shi ya sa take ta rangaji tamkar wadda aka wurga a tayil mai tsantsi. Kun ga, matsalar kasancewa ƙasurgumin mai mafarki ke nan; sai ka rasa mene ne zahiri da baɗini. Ba wai kuma don baka san su ba ne. Haka kurum sai su ɓace maka na wani ɗan lokaci daga bisani su dawo. Amma tabbas ina son wannan rayuwa, kuma domin kyawawan ƴaƴanta da ta barbaɗa a ko'ina ne. Wannan ita ce gaskiya. Wata gaskiyar kuma ita ce: na tsani rayuwar nan!

Alhassan Maibasira

11/12/25

Tsakanin Haske da Duhu

Lokaci kaɗan sai hasken makomar wannan ƙasa ya baɗe mini ɗakina. Lokaci guda kuma sai ya janye, ya daina kwaranya a dausayina. Ƙasar nan tamu ce, ita kaɗai ce gare mu, amma a yau na kasa shaida ta; na kasa gane kalar mayafinta. Wasu daga cikin ƴaƴanta na dunkule shara a hannu, su watsa ai ta rububinta. Su damtse mana yatsu, su mika mana azurfa mu yi ta yabonsu. Yau sukuni ya yi ɓatan dabo a sarari ya koma can inda rana ta kwanta. Yau babu mai kallon kwanciyar rana ballantana ma ya yi tunanin sukuninsa — da ke can tare da rana, yana dakon komowar sa. 
Haske yakan tuna mini da ƙauna, duhu kuma ya kusanto ni ga wutarta. Haske da duhu na tasaruffi a zuciya, su suka turniƙe sararinta. Yaushe za mu samu sukuni a can sadarin rana to? Yaushe duk abubban za su rikiɗe ya zam hadarin ya kau? Yaushe ruwan za shi sauko; ƙasa ta fid da ƴaƴanta? Ƴaƴaye kyawawa masu yabanyar zaman lafiya. Yaushe ne makomarmu za ta haska ta bayyana mana da lambunta? Da ke ɗauke da shukoki iri-iri masu kalar lumana? 
Ƙasar nan da zafi da ƙunci. Sannan an ƙi ba mu mafaici. Idan muka je nema sai fa maɗaci. An damƙe mu an barmu da ƙirci. Ƙasar nan da ƙuna a ƙalbi, ƴaƴanta ba su da sukuni, zuciyoyin kowanensu da rauni, da ke shiga har cikin rai yai mulki. 
Bishiyar Gamjin ta fara mutuwa, rassanta na ta bushewa. Mikiyoyin na ta rage yawa. Zakunan ga su a na ta bindigewa. Taurari mahaskaka suna ta rage yawa. Hayaƙin ƙunci a ko'ina na turniƙewa. Amma, har yanzu, rana na fitowa: hadari na haɗuwa, iskar hunturu na kaɗawa, yayyafi na saukowa (a hankali amma).
Duk da yake kududdufin ya kusa bushewa, rijiyar na ci gaba da cika da batsewa. Duk da yake hasken na janyewa, akwai ranar da za ta kuma dawowa. Duk da yake malam-buɗe-littafi na ta ɓacewa, akwai tsuntsayen da ke shilgawa. Duk da yake gangar ta kuma fashewa, kiɗar na fa canza wa. Duk da yake duk abubban da nake ta faɗa hasashe ne, ba a raba ɗan Adam da wassafawa! Saboda ƙasar nan dai ita kaɗai gare mu, ba mu iya sauyawa. Saboda ƙamshin turarenta a jikkunanmu ba shi taɓa nasuwa. Saboda bugun zuciyarmu na tafiya ne a bisa tsarin wannan uwa. Saboda a duk sanda muka tsinci kanmu a rana ita ce ke zame mana inuwa. Saboda ko ina aka binne mu, ƙarshe ruhinmu shigifarta zai kuma dawowa. Saboda ita ce mafari kuma ita ce kushewa! Saboda ko ina za mu, alƙiblarmu na a gidan wannan tauraruwa. 
Idan muka ɓace a saharar rayuwa, ita ce za ta nuna mana hanya mafi karɓuwa. Idan muka gaza samun ruwa a saharar, ita ce za ta zo ta yi mana ban ruwa. Ita ce mafakar matafiyi idan ya ya yi nitso a ƙangin damuwa. Ita ce mai ceton sa idan ya dulmiye ya kasa fitowa. Wannan ƙasa ce komai, kun ga dole matafiyi ya ci gaba da tarairayar wannan uwa. 
Haske za ya iya dawowa, duhun zai iya yayewa — tamkar giza-gizan da hannu ba ya iya taɓowa, tamkar murjanan kalmomin da ke da daɗin furtawa, tamkar sanyayyar iskar asubahin da ke sanya annashuwa. Tamkar... Tamkar... Tamkar ita. Ita ɗin dai wannan uwa!
Alhassan Maibasira 
11/08/25

Idan Na Zamo Darbar Fure, Shin Za Ki Iya Zama Filfilon So?

Ita zatiyyar so idan ta yi nasarar bayyana haskenta ga masoya ance sukan rikice. Wasu ma sukan makance. Wasu kuma sukan zamo darbar fure da filfilo. Shin idan na zamo darbar fure za ki iya zama filfilon so? Sai dai rayina ba zai so a ce kina sauka a furanni kala-kala ba. Rayina zai so a ce a guna kaɗai za ki tsaya. Kamar dai filfilolin da kan sauya kalolin fukafukansu saboda tasirin furanni da ganyayyakin da ke gudanuwa a rayuwarsu. Ni ma, haka na ke so na zamo gare ki.

Amma kuma, darbar da ke ɗauke da sinadarin so na iya bugarwa ai, ban son ki soma layi a saman iska ki faɗa hannun gizo da ƙoƙi su yi kalaci da ke. Ko kuma ki fara rausayawa ƙarshe ki rikiɗe ki dawo bil'adama ni kuma na ci gaba da zama a ke. Ni zan iya jurar haka na tsawon zamani. Ke fa? Filfilo kan bayyanar da irin ƙaunar da ke a kushewa marar lamba a zuciya. Filfilo kan haske hasken ƙauna a dausayin masoya. Yakan sanya walƙiya ta bayyana a duhun idaniya. Shafukan ƙauna kan buɗu a duk lokacin da fukafukinsa ya kaɗa...

Ko dai mu zama filfilolin ne a tare? 

Ni da ke, filfiloli biyu a sararin sama. Mu tanɗo manɗon darbobin ƙauna mu tanɗa wa junanmu. Ƙarshe dai zafin so ya narkar da mu, mu rikiɗe mu zamo darbobin so. Sai mu ci gaba da ƙawatar da duniya da mazaunansa masu tafiya da saƙar zumar ƙauna a rataye a wuya!

Alhassan Maibasira 

09/10/25

Jariran Taurari

So samu, a samu malam-buɗe-littafi; kore mai zanen jariran taurari, ya taimaka ya buɗe mana shafukan rayuwa — ko rayuwa ta yi haske. Ga ki sanye da riga koriya, ga shi da fuka-fuki mai walƙiya. Ga ki mai zubin yaƙutiya, ga shi mai buɗe ƙofar hasken zuciya. Zo mu buɗe shafukan so da ƙauna. Zo mu wilkita mu biyu a samaniya.

Mu rikiɗe mu yi ta tsalle a saman itaciya. Mu tsaga, mu fasa, mu tanɗa wa junanmu zaƙiya. Mu yi waƙa irin ta zabiya, ta gwauraye duk ko'ina a nahiya. Mu ƙone fuka-fuki a lokaci ɗaya, mu narke mu wuce samaniya.

Idan muka ƙare sai mu dawo duniya, ni a fure ke a ranata - tauraruwa. Ki haska mini hasken ƙauna, na buɗe zuciya domin na samu karɓuwa. Ki ƙawata mini duniya, na kasance mai miki addu'a zinariya: “na gode na gode sarauniya; kin cire mini duhu, kin ƙawata duniya.”

Idan lokaci ya yi sai mu dawo a bil'adama. Mu yi rayuwa irin ta sarki da sarauniya. Mu samu malam-buɗe-littafi guda ɗari ba ɗaya, domin su ci gaba da ƙawatar mana da duniya. 

Tunda labarinmu ba ya taɓa sabkuwa. Tunda soyayyarmu ba ta taɓa nasuwa. Tunda ƙauna ba ta da ranar ƙarewa, tunda a wannan fagen babu batun rabuwa, tunda akurkin ba ya taɓa zama kushewa, to ai kin ga dole mu ci gaba da rayuwa!

Ke ɗin mai riga koriya, maƙwaƙwafar da ke tono zumar ƙauna. Ke ɗin mai daɗaɗa dausayin zuciya, walƙiyar da ke gilma wa a samaniya!

10/08/25

Da Kuma Akwai Wannan Lumanar Da Ba Za A Iya Fasalta Wa Ba

Da akwai wannan lumanar da bawa kan riska yayin da ya tsinci wannan littafin da ya yi shekaru yana nema a wata ƙurya a cikin ma'adanar taliffai. Duk yadda wannan bawan zai yi kuwa, ba zai iya sa ta a gurbin da ya dace da ita ba.

Ko da zai ce: ya ji wani abu a cikinsa tamkar an kuma haihuwarsa. Ko kuwa: zuciyarsa ta fid da fuka-fuki ta lula samani inda ta zauna tare da rana har ta narke. Ta gwauraye da iska. Ta zama marar nauyi. Ta tsaya cak. Ta yi ta ruri, gunji, tana neman mafari. Ko da zai ce: ya kasance tamkar lokacin da aka halicce sa — kafin a sanya so a cikinsa; kafin ransa ya samu hankali. Wannan lumanar da ya riska tsakanin hankali da rashin hankali. 

Ko: ya ji kamar ya mutu baicin yana raye; kamar duniya kowa ya mutu sai shi kaɗai; kamar a samaniyar ma babu giza-gizai; kamar farin cikin mahaifiyarsa lokacin da ya fara kiranta da ‘Mama’; kamar irin walƙiyar da ya bayyana a idaniyarta a san da ya fara ta-ta-ta. Irin tagomashin da ke wanzuwa yayin kallon fuskar masoyiya. Irin yabanyar da ke fitowa daga ƙalbi a yayin kallon murmushin masoyiya. Irin macewar da rai ke yi a lokacin da ya ji ƙamshin turaren masoyiya.

Ko ko ma: ya ji tamkar matalaucin da ya riske alatu a kogo, ko kuwa ma mai karayar arziƙin da arzuƙansa suka dawo. In ya so ya ce: ya ji kamar yaron da ya soma ɗanɗanar romon ilimi: garɗin sa, zaƙin sa, mai yawan sukari. Annashuwar da ke ɗarsuwa a rai idan ya amsa tambaya daidai; Iskar da ke wantagaliliya da kafatanin tunaninsa a yayin da ake tafa mai; rijiyar shauƙin da ke ta amayar da wuta a maimaikon ruwa; yanayin da ya tsinci kansa a lokacin da rayuwa ta lasa masa zauƙin da ke a miyar ilimai.

Duk waɗannan ba za su bayyana iya girman yanayin da ya shiga ba. Duk waɗannan ba za su haska wa makaranci iya tumbatsar da ɗan ƙaramin dunkulen da ke a ƙirjin bawan nan ke yi ba. Duk waɗannan sai dai su kwatanta wa mai karatu iya budum-budumar da bawan nan ya yi a cikin kogin farin ciki.

Kuma ya tsinci kansa a wannan yanayin ne a wata ƙurya, wadda haske bai wadata ta ba, wadda ƙura ce ke ƙawata ta, wadda aka daɗe ba a leƙa ta ba. A can wani ɗan ƙaramin ɗaki mai ɗauke da tulin litattafai.

08/07/25